نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار پژوهشکده علوم دریایی، پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی، تهران

چکیده

هدف از این تحقیق مطالعه مشخصات فیزیکی و شیمیایی آب خلیج گرگان در فصول گرم و سرد سال بر اساس داده‌های برداشت شده در عملیات میدانی است. در این راستا پارامترهای مختلف آب خلیج نظیر دما، شوری، چگالی، اکسیژن، اسیدیته، کلروفیل-آ مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. عملیات داده‌برداری در دو مرحله و در زمانهای گرم و سرد سال برنامه‌ریزی و اجرا شد. داده‌های مورد نیاز توسط دستگاه نیمرخ بردار پارامترهای فیزیکی و شیمیایی آب دریا CTD مدل (IDRONAUT, OCEAN SEVEN 316) در 40 ایستگاه اندازه‌گیری برداشت شد. بررسی‌های انجام شده بر روی نمودارهای ترسیم شده براساس داده‌های اندازه‌گیری شده به وضوح تشکیل یک لایه‌بندی ضعیف روزانه و تا حدودی فصلی را در بخشهای عمیقتر آب خلیج نشان می‌دهد. تغییرات محدود دما از سطح تا نزدیکی بستر در فصل گرم بین 28 تا 26 و در فصل سرد بین 12 تا 10 درجه سانتی‌گراد مشاهده شد. پراکندگی پارامترهای فیزیکی بر اساس نمودار TSD در فصل سرد بیشتر ملموس است. تغییرات اکسیژن محلول در دو فصل اندازه‌گیری عمدتا حول مقدار 7 میلی‌گرم برلیتر به ثبت رسیده است، در حالیکه مقادیر میانگین کلروفیل در بهمن ماه کمی بیش از مقدار آن در تیرماه بوده است. مقدار 1 میلی‌گرم برلیتر عددی است که سنسور دستگاه برای پارامتر کلروفیل-آ در فصل سرد ثبت نموده است. در مجموع علیرغم وسعت نه چندان زیاد آب خلیج در منطقه جنوب شرقی دریای خزر، پارامترهای فیزیکی و شیمیایی آن تغییرات قابل تأملی را نشان داده است که می‌تواند تحت تأثیر ورودی آب دریا از کانال ارتباطی، رودخانه‌های محلی و ساختار شیمیایی رسوبات و بستر خلیج باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Evaluation of physico-chemical characteristics in Gorgan Bay water in warm and cold seasons

نویسنده [English]

  • S Jamshidi

چکیده [English]

Results of field measurements using CTD profiler in the Gorgan Bay in the southern Caspian Sea were presented. The measurements were carried out along 2 east to west transects in 40 sampling stations. The observations were done warm and cold seasons by an Italian ocean seven probe. During measurements, probe was released into the water column from surface to the bottom. The collected data showed formation daily and seasonal thermal stratification in water column. Sea surface temperature was recorded in rang of 28-26 oC in warm and 12-10 oC in cold seasons. At the time of measurement in midwinter, dissolved oxygen had a level of 7 mg/L at surface. Horizontal structure of chlorophyll-a indicated levels of mg/m3 along the bay. Amount of oxygen and chlorophyll-a concentrations in cold season was a little more than those in warm step.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Gorgan Bay
  • Temperature
  • Salinity
  • Dissolved Oxygen
  • Chlorophyll-a

  1. Dumont, H. J. The CaspianLake: History, biota, structure, and function. Limnology and Oceanography, 43(1): 44–52, 1998.
  2. Kosarev, A. N.,; Kostianoy A. G., Introduction. In: The Caspian Sea Environment. Springer-Verlag, Berlin, Heidelberg, Handbook of Environmental Chemistry. 5: 1-3, 2005.
  3. Zonn, I. S., Economic and International Legal Dimensions. In: Caspian Sea Environment. Springer-Verlag, Berlin, Heidelberg, Handbook of Environmental Chemistry. 5: 243-256, 2005.
  4. Zaker, N. H.; Ghaffari, P.; Jamshidi, S., “Physical Study of the Southern Coastal Waters of the Caspian Sea, off Babolsar, Mazandaran in Iran”. Journal of Coastal Research (JCR), SI 50: 564-569, 2007.
  5. Zonn, I. S., Environmental Issues of the Caspian. In: Caspian Sea Environment. Springer-Verlag, Berlin, Heidelberg, Handbook of Environmental Chemistry. 5: 223-242, 2005
  6. بشری، ل.، محمودی قرائی، م.ح.، موسوی حرمی، ر.، علیزاده لاهیجانی، ح. 1393. مطالعه هیدروژئوشیمی و عوامل موثر بر شیمی آب خلیج گرگان. مجله اقیانوس شناسی. جلد 5. شماره 20. 42-31.
  7. سعید شربتی و عبدالعظیم قانقرمه، 1394: پیش یابی تاثیر روند طولانی مدت کاهش سطح آب دریای کاسپی بر حیات خلیج گرگان، علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره هفدهم، شماره چهار، زمستان 1394.
  8. حسین باقری، کاظم درویش بسطامی، ترانه شارمد، زهرا باقری، 1391: ارزیابی پراکنش آلودگی فلزات سنگین در خلیج گرگان، اقیانوس شناسی، سال سوم، شماره 11، پاییز 1391، صفحه 72-65.
  9. حمید لاهیجانی، امید حایری اردکانی، آرش شریفی، عبدالمجبد نادری بنی، 1389: شاخصهای رسوبشناسی و ژیوشیمیایی رسوبات خلیج گرگان، اقیانوس شناسی، سال اول، شماره 1، بهار 1389، صفحه 55-45.
  10. محمد رضا غریب رضا، احمد معتمد، حمید رحیمی پور انارکی، 1385: رسوبات و مکانیزم انتقال و رسوبگذاری در خلیج گرگان، هفتمین همایش بین المللی سواحل، بنادر و سازه های دریایی، 7 صفحه.
  11. ع بذرافشان، ح حاجی پورفرد، ب امین نژاد، 1377: بررسی اثرات زیست محیطی ناشی از اکتشاف و حفاری در آبهای ساحلی و فلات قاره دریای خزر در منطقه نکاء و بندرترکمن. مجموعه مقالات همایش دریا انسان توسعه. مرکز ملی اقیانوس‌شناسی، بابلسر.
  12. بایرامی، ا.، ابطحی، ب.، فرج زاده، م.، محمدی، م.، رهنما، معصومه.، حق دوست، م. 1382. سنجش شوری و مقادیر یونهای اصلی آب در جنوب شرقی خزر. مجله علوم دریایی ایران. جلد 2. شماره 2و 3. 27-21.
  13. شهریاری، ع.، کبیر، م. ج.، گل فیروزی، کلثوم. 1387. وضعیت آلودگی میکروبی آب دریای خزر در خلیج گرگان. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی گرگان. جلد 10. شماره 2. 73- 63.
  14. طاهری، م.، سیف آبادی، ج.، یزدانی فشتمی، مریم. 1386 . بررسی اکولوژیکی و تغییرات سالانه جمعیت پرتاران خلیج گرگان. مجله زیست شناسی ایران. جلد 2. نسخه 20. 294- 286.
  15. درویش بسطامی، ک.، طاهری، م.، باقری، ح.، یزدانی فشتمی. م.، سلطانی. ف.، حق پرست. س.، حمزه پور. ع.، لطفی آشتیانی. م. 1391. ارتباط بین غلظت برخی فلزات سنگین در رسوبات و جمعیت ماکروبنتوزها در خلیج گرگان. فصلنامه علمی – پژوهشی محیط زیست جانوری. جلد 4. شماره 4. 102-91.
  1. Tuzhilkin, V. S.; Kosarev, A. N., Thermohaline Structure and General Circulation of the Caspian Sea Waters. In: Caspian Sea Environment. Springer-Verlag, Berlin, Heidelberg, Handbook of Environmental Chemistry. 5: 33-57, 2005.
  2. IAEA (International Atomic Energy Agency), Research/Training on the Caspian Sea. Data Report 1995, Vienna, 95 p, 1996.
  3. Nasrollahzadeh, H. S.; Din, Z. B.; Foong, S. Y.; Makhlogh, A.,. Trophic status of the Iranian Caspian Sea based on water quality parameters and phytoplankton diversity. Continental Shelf  Research, 28: 1153-1165, 2008
  4. Roohi, A.; Yasin, Z.; Kideys, A. E.; Hawai, A. T. S.; Khanari, A. G.; Eker-Develi, E., Impact of a new invasive cctenophore (Mnemiopsis Laiyi) on the zooplankton community of the Southern Caspian Sea. Marine Ecology. 29: 421-434, 2008.
  1.  Darvish Bastami, k., Bagheri, H., Haghparast, S., Soltani, F., Hamzehpoor, A., Darvish Bastami, M., 2012. Geochemical and geo-statistical assessment of selected heavy metals in the surface sediments of the Gorgan Bay, Iran . Marine Pollution Bulletin, 64. 2877- 2884
  1. UNESCO, Background papers and supporting data on the practical salinity scale 1978. UNESCO technical papers in marine science, 1981, Nr. 37, 1981.
  2. UNESCO, Background papers and supporting data on the International Equation of state of Sea Water 1980. UNESCO technical papers in marine science, 1981, Nr. 38, 1981.
  3. Peeters, F.; Kipfer, R. et al., “Analysis of deep-water exchange in the Caspian Sea based on environmental tracers”. Journal of Deep-Sea Research, I 47: 621-654, 2000.
  4. سعید شربتی، 1390. شبیه سازی دوبعدی الگوی جریان در خلیج گرگان با استفاده از نرم‌افزار مایک 21، پژوهشهای حفاظت آب و خاک، شماره 4، ص 241-245.
  5.  سعید شربتی، 1395. ضرورت بررسی اثرات کاهش سطح تراز آب دریای کاسپی بر وضعیت خلیج گرگان و ارائه راهکار جهت برون رفت از بحران در سالهای آتی. بهره‌برداری و پرورش آبزیان، جلد 5(1).